مهمترین مسئولیت والدین چیست؟

بسم الله

«تربیت فرزندان» مهمترین مسئولیت والدین

همۀ انبیا و اندیشمندان جهان معتقدند: بشر همان گونه که احتیاج به آب و نان دارد به تعلیم و تربیت نیز نیازمند است. همان گونه که جسمش باید رشد کند، روح و جانش نیز باید رشد نماید و تکامل پیدا کند و خانواده و پدر و مادر از همه کس برای این کار اولی و سزاوارتر اند.

در اسلام «ادب» بزرگترین سرمایه ای است که پدران برای فرزندانشان به ارث می نهند.

امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:خَیرُ مَا وَرَّث الآباءُ الأبناءَ الأدبُ؛بهترین چیزی که پدران برای فرزندانشان به میراث می گذارند، ادب است.(1) و نیز آن حضرت فرمود: مَا نَحَلَ والِدٌ وَلدَه مِن نَحلٍ أفضلَ مِن أدبٍ حَسَنٍ؛ هیچ پدری به فرزندش، عطیعه ای بهتر از ادب نیکو نداده است. (2)

امام زین العابدین علیه السلام در صحیفۀ سجادیه از خداوند می خواهد که او را بر تعلیم و تربیت و ادب و نیکویی بر فرزندانش کمک فرماید: وَ أعِنِّی علَی تَربیتِهم وَ تَأدیبِهم وَ برِّهم. (3)

و نیز آن حضرت در رسالۀ حقوقش مرقوم می فرماید: ِوَ أَمَّا حَقُّ وَلَدِکَ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ مِنْکَ وَ مُضَافٌ إِلَیْکَ فِی عَاجِلِ الدُّنْیَا بِخَیْرِهِ وَ شَرِّهِ وَ أَنَّکَ مَسْئُولٌ عَمَّا وُلِّیتَهُ مِنْ حُسْنِ الْأَدَبِ وَ الدَّلَالَةِ عَلَى رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمَعُونَةِ لَهُ عَلَى طَاعَتِهِ فَاعْمَلْ فِی أَمْرِهِ عَمَلَ مَنْ یَعْلَمُ أَنَّهُ مُثَابٌ عَلَى الْإِحْسَانِ إِلَیْهِ مُعَاقَبٌ عَلَى الْإِسَاءَةِ إِلَیْهِ ...(4) و امّا حق فرزندت بر تو این است که بدانی وجود او از تو است و نیک و بدهای او در دنیا وابسته و مربوط به تو است؛ و بدانی که مسئول حسن ادب و راهنمایی او به سوی پروردگار و یاریش به سوی بندگی پروردگار می باشی، از این رو لازم است در مورد فرزندت همانند کسی رفتار کنی که او می داند ثواب رفتار نیک و کیفر اقدام بدش در حق او به خودش برمی گردد(مثاب و معاقب خواهد بود).

بهترین دوران تربیت

چنان که می دانیم آدمی در سنین طفولیت و نوباوگی استعداد و آدمادگی بیشتری برای تعلیم و تربیثت دارد و آن چه در این سنین فرا گرفته کمتر از یاد می برد و از دست می دهد. چنالن که گفته اند: العِلمُ فِی الصِّغَر کَالنَّقشِ فِی الحَجَر و ... (5) فراگیری دانش در دوران کودکی همانند نقش در سنگ است. ولی علم آموزی در بزرگی همانند ترسیم روی آب است.

سعدی (علیه الرحمه) می گوید:

هر که در خردیش ادب نکند                        در بزرگی فلاح از او برخاست

چوب تر چنان که خواهی پیچ نشود             خشک جز به آتش راست

از این رو است که امیر المؤمنین علیه السلام در نامه 31 نهج البلاغه یکی از علل عدم تأخیر در نگارش این وصیت نامه را همین امر تعلیم در کودکی و نوجوانی می داند و می فرماید: إنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَالأرضِ الخالِیَةِ ما أُلقِیَ فیها مِن شَیءٍ قَبِلَتهُ فَبادَرتُک بِالاَدَب قَبل أن یَقسو قَلبُکَ وَ یَشتَغِلَ لُبُّک؛ به طور قطع قلب کودک همانند زمین های خالی و مستعد است که هر بذری را در آن بپاشی در خود می پرورد و رشد می دهد. از این رو شتاب در تأدیب تو کردم، پیش از آن که قلبت و عقلت مشغول گردد.

(1). غرر الحکم.

(2). مستدرک الوسائل، ج 2، ص 625.

(3). صحیفۀ سجادیه، دعای 25.

(4). خصال، ج 2، ص 568.

(5). کنز الفوائد، ج 1، ص 319.

معاونت تهذیب حوزه علمیه